NL
+386 3896 17 15 +386 3896 17 15

Velenje door de tijden heen

Het centrum van de stad Velenje tijdens de intensieve bouw in 1959.
Het centrum van de stad Velenje tijdens de intensieve bouw in 1959.
Velenje één keer
Velenje één keer

Vondsten in de Vallei van Salek leren ons dat de vallei al in het verre verleden werd bewoond. In de grot van Morn bij Šoštanj en de Špehovka-grot bij Huda luknja werden de overblijfselen van een nederzetting van de prehistorische mens opgegraven, in Bevče en Plešivec ook prehistorische voorwerpen. Overblijfselen uit de Romeinse tijd wijzen erop dat er zich in deze tijd in het gebied van de huidige Šaleška-vallei een Romeinse nederzetting bevondt.

Het gebied van het huidige Velenje werd in 1250 en de Velenje-markt in documenten voor het eerst in 1264 genoemd. Boven de markt domineerde eeuwenlang het kasteel van Velenje dat voor het eerst in 1270 in historische bronnen werd vermeld.

In de 16e eeuw werd de Šaleška-vallei een van de centra van het protestantse leven in Stiermarken. De grootste aanwinst van die tijd was de school die door protestanten in Velenje werd gesticht. In de Middeleeuwen werd de Šaleška-vallei, vanwege het grote aantal kastelen (meer dan 20), ook wel de "vallei van kastelen" genoemd en de naam is tot op de dag van vandaag behouden gebleven.

In 1801 brak in Velenje een groot brand uit die de hele markt, samen met de kerk van St. Maria in de as legde. In die tijd was Velenje slechts een kleine markt, in omvang kleiner dan Šoštanj. In 1889 had het plaatsje slechts 364 inwoners. Velenje onderging een sterkere economische expansie pas aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw, toen een kolenmijn werd geopend in de buurt van Velenje. De mijnbouw heeft indirect de ontwikkeling van de markt beïnvloed, aangezien Velenje toen nog geen mijnbouw nederzetting.

In Velenje ontwikkelde zich aan het einde van de 19e eeuw vooral de handel, houtverwerking en houtbewerkingsfabrieken, terwijl het boerenbedrijf een belangrijke sector bleef.

In 1931 leefde iets meer dan de helft van de bevolking van de Šaleška-vallei nog steeds van de landbouw en veeteelt. De kolen van Velenje en de leerindustrie van Šoštanj zijn twee redenen waarom dit gebied een spoorlijn kreeg die in 1891 voor het eerst door de Savinja-vallei liep en Velenje met Celje verbond, in 1899 werd de spoorwegverbinding tussen Velenje en Karinthië (Dravograd) tot stand gebracht.

Vooral na 1950, met de aanzienlijk verhoogde vraag naar steenkool, ontstond de behoefte aan een moderne stad die de oorspronkelijk geplande, kleinschalige huisjes voor de vele mijnwerkers uit heel Joegoslavië moest vervangen. Onder leiding van de toenmalige directeur van de Velenje-mijn startte Nestl Žgank samen met de projectontwerpers van Slovenië project uit Ljubljana met architect Janez Trenz aan het hoofd de uitvoer van plannen voor een moderne stad die ongeveer 30.000 inwoners zou moeten gaan huisvesten.

Het motto van Nestl Žgank, "... mijnwerkers die een halve dag doorbrengen in het donkere van de aarde, hebben recht op lichte en zonnige woningen" ... is tot uiting gekomen in een modernistische, eigentijdse stad met vrijstaande gebouwen in grote groene oppervlakken. Helaas hebben latere stedenbouwkundigen dit concept om een aantal redenen niet voortgezet, maar de architectonische expressie van het smalle centrum wisten ze te behouden als de duidelijke laat-modernistische stijl die in Europa niet veel voorkomt. De ongelooflijke groei van de plaats, waar in amper twee jaar laat vijftiger te midden van groen meer dan 20 stadsgebouwen groeiden, wekte verbazing in het hele land. Op 20 september 1959 werd aan de stad stadsrechten verleend, deze dag wordt jaarlijks gevierd als plaatselijke feestdag van Velenje.

Nu heeft de stad de grenzen van zijn geplande ontwikkeling bereikt. Met bewondering kijken we naar de manier, waarop onze ouders erin slaagden om enkele bescheiden verspreide dorpen langs het oostelijke deel van de Šalek-vallei, met enthousiasme, door afzien en gebruik makend van de politieke situatie, te veranderen in de op vier na grootste stad van het Slovenië van vandaag.

Literatuur over de bouw van de stad:

  • Monografija Velenja 2002, verschillende auteurs, uitgeverij MOV, 2002
  • Spomini "Rdečega kralja", »Herinneringen van Rode koning« Damjan Kljajič, Vlado Vrbič, uitgeverij Karantanija, 2001 (Biografie Nestl Žgank)
  • Velenje, verschillende auteurs, uitgeverij MOV, 1999 (Verzameling discussies)
  • Monografija Velenja 1976, verschillende auteurs, 1976